‘…Sonra sarmaşıp kucaklaşıp Uranos’la, Doğurdu derin anaforlu Okeanus’u ve Koios’u, Hyperion’u, Iapetos’u, Theia, Rheia, Themis ve Mnemosyne’yi…’

Hesiodos, Theogonia, 133

‘…Theia koca Güneş’i doğurdu, Sonra parlak Ay’ı ve Şafak tanrıçayı,  yerdeki insanlar, gökteki tanrılar için parlayan. Theia Hyperion’la birleşip doğurdu onları…’

Hesiodos, Theogonia, 372

Anlatırken Tanrılar’ın Doğuşu’nu Hesiodos, böyle yer vermişti Theia’ya. Uranos ile Ge’nin kızı Theia Euryphaessa. Bir Titan’dı o da, Tanrılardan evvel var olan.

Θεία Εὐρυφάεσσα, εὐρύς (eurys): kök ve kaynak, φάος (phaos): ışık

Θεία, Theia…Bunun anlamı için yazının devamını okumalısınız.

Güneş’in, Ay’ın, Şafak’ın annesi olarak, aydınlığın, parlaklığın kaynağı oldu Theia.

Theia, Helios - Pergamon Altar

              Pergamon Altar – Helios & Rheia

Zaman geçti, unutuldu Titanlar. Fakat ozanlar bahsetti onlardan. Homeros, İnek Gözlü Euryphaessa diye andı onu Helios için yazdığı ilahide. Pindar ve Apollodorus,  Theia diye bahsetti. Zamanla Ichnaea isimli bir tanrıçayla eş tutuldu. ( Ichnaea’nın , Themis, Nemesis veya Theia’dan biri olabileceği belirtilmektedir. )

Bu incelemede, Thea ve Theia kelimeleri üzerinde durmak istedim. Yunanca’da vurgular çok önemlidir. Yazım esnasında harflerin üzerine konan apostrof ile telaffuzda dikkat edilmesi gereken vurgu belirtilir. Vurguyu yanlış yerde yaparsanız kelimenin anlamı büsbütün değişebilir.

Örnek verecek olursak, γερός kelimesinde, apostrof ‘o’ harfinin üzerinde iken ‘kuvvetli, güçlü’ anlamındadır. Fakat apostrofu ‘ε’ üzerine alırsak (γέρος)  kelime ‘yaşlı’ anlamına gelmektedir. İki yazım şekli aynı gibi gözükse de, bir apostrof ile tüm anlam değişebilir. İşte bu apostrofun önemi ‘Thea’ kelimesinde de ortaya çıkıyor.

θεά : Tanrıça , θέα : Manzara  .. İngilizce yazım şekliyle : Thea

Şimdi gelelim Theia Euryphaessa’ya.  En başta Euryphaessa’nın anlamından bahsetmiştik. Benim dikkatimi çeken nokta, Işığın Kaynağı’nın bir isminin olması fakat bu ismi nitelendiren sıfatın ‘Teyze’ anlamına gelmesi.

θεία (Theia) : Teyze.

θεά (Thea) diyecek olsaydı bu Euryphaessa’yı Tanrıça olarak gösterecekti. Titan ile Tanrıça’yı bir tutmak tutarsızlık olacaktı. Kaldı ki bazı kaynaklarda Theia’nın, ‘manzara’ kavramını temsil ettiği söylenmektedir ki bu da θέα ile bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Teyze anlamı önce biraz saçma geldi. Sonra Theogonia’yı ( Tanrıların Doğuşu ) incelediğimde aslında hiç de saçma olmadığını anladım. Sebebi ise, Theia’nın Rheia’nın kardeşi olması ve Rheia’nın, Yunan Mitolojisi’nin en önemli Tanrıları, Zeus, Poseidon, Hades, Hera, Demeter, Hestia’nın annesi olması.

Rhea Kronos

Rhea & Kronos

Düşününce bu durum, Euryphaessa’yı ‘Tanrılar’ın Teyzesi’ yani Theia yapmaktadır. Zeus ve kardeşlerinin kuzenleri ; Helios (Güneş), Eos (Şafak), Selene (Ay) gibi önemli karakterlerin de annesidir kendisi. Aşağıdaki Yunan Mitolojisi Aile Ağacı’nda da bu görülmektedir.

Greek Mythology Ancestry

Hesiodos ve Homeros, Yunan Mitolojisi’nin temelini oluşturmuşlardır. Hesiodos belki de Theogonia’da, Tanrılar’ın akrabalık ilişkilerini oluştururken, Euryphaessa gibi önemli bir Titan’ı, Theia olarak belirtmek istemiştir. Belki de bugün Yunanca’da kullanılan ‘Teyze’ kelimesinin kökeni buraya dayanıyordur.

Theia Euryphaessa ile ilgili olarak fazla görsel bulamıyoruz. Sadece Bergama Zeus Sunağı üzerinde, Helios’un arkasında duran kadının o olabileceği belirtilmektedir.

Yunan Mitolojisi’nde bu tarz küçük detaylar gizlidir. Bir eseri ilk kez okuyorsanız farketmezsiniz, fakat tekrar ettikçe detayları yakalamaya başlarsınız. İlyada’da Odysseus’u bir kara koça benzetip, Odysseia’da Odysseus’u kara bir koçun altına gizlemesi gibi Homeros’un ( bknz. https://2mi3.com/2009/02/16/ilyada-ve-odysseiadan-bir-detay/ )

Yazan : Dimitri Daravanoğlu

Kaynakça :

1-) Homeros, Homerik Hymnos’lar, Çev.Ayşen Eti Sina, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2008

2-) Hesiodos Eseri ve Kaynakları, Çev.Sabahattin Eyuboğlu, Azra Erhat, Türk Tarih Kurumu,Ankara, 1991

3-) http://www.theoi.com/Titan/TitanisTheia.html

4-) http://www.theoi.com/Titan/Ikhnaie.html

Advertisements