Home

Selanik Notları : Geçmişten Günümüze Selanik, Vergina ve Meteora

Leave a comment

”…Είσαι το καμάρι της καρδιάς μου, Θεσσαλονίκη, όμορφη γλυκιά….”

”….Kalbimin gururu sensin, Selanik, güzel tatlı…”

Vasilis Tsitsanis

Selanik… İsmini şarkılara yazdırmış, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, bugün Yunanistan topraklarında olsa da, birçok farklı kültürü hala barındıran güzel şehir… Thermaikos Körfezi’ne kurulmuş, Antik Yunan, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerini yaşamış, İkinci Dünya Savaşı’nda Naziler tarafından işgal edilmiş, Yunanistan’ın ikinci büyük şehri.

Daha evvel çok küçük yaşta ziyaret etmiş olmama rağmen, dün gibi hatırlıyordum Beyaz Kule’yi , Atatürk’ün Evi’ni… Bir kere daha ziyaret edilmesi, adım adım dolaşılması gerektiğini hissediyordum. Üstelik 9 gün zamanımız vardı bu şehri tanımak için, bugüne kadar hiçbir şehre ayıramadığımız kadar fazla bir zaman. Biletleri almıştık, fakat tatil günü yaklaştıkça bir tedirginlik çöküyordu üstümüze. Çünkü ne kitapçılarda bir Selanik Rehberi, ne de internette Selanik hakkında fazla bilgi vardı. Üstelik bulduğumuz gezi yazıları da Selanik’i hep günübirlik bir yer olarak gösteriyordu. Hiçbir şehrin günübirlik bir gezmeyle anlaşılamayacağına inanıyor olmak içimizi rahatlatıyordu bir yerde.

Programımızı yaptık, Selanik sokaklarını adım adım dolaşıp çevre bölgesinde görülebilecek her yere gidecektik : Meteora, Vergina, Veroia, Pella, Halkidiki… Antik Yunan, Roma, Bizans yer yer Osmanlı etkisinde bir gezi bizi bekliyordu.

 Thessaloniki, Selanik : 

Her ne kadar Selanik desek de, aslında gerçek adı Thessaloniki. İsmini Büyük İskender’in kız kardeşi Prenses Thessalonike’den almış. Prensese o dönem bu ismi vermişler çünkü babası II.Philip,  Crocus Meydan Savaşı’nda büyük bir zafer kazanmış ve kızına Yunanca ‘Thessalyliler’in Zaferi’ anlamına gelen ‘Thessaloniki’ ismini vererek bu anı yaşatmak istemiş.  Hazır Büyük İskender’in adı geçmişken belirtelim, kendisi Selanik’e yakın Pella şehrinde doğmuştur. Zaten bu bölgedeki tüm antik kentler ve arkeoloji müzesi, II.Philip, Büyük İskender ve Antik Makedon tarihini vurgulamaktadır. Pella Antik Kenti ve Vergina Kraliyet Mezarlığı Makedon Krallığı’ndan günümüze kalan önemli yerlerdir. Özellikle Vergina Kraliyet Mezarlığı, Makedonlar’ın kültürü ve dönemlerinin silahları ve eşyaları hakkında tatmin edici bilgiler vermektedir.

Leukos Pyrgos, Thessaloniki - 2mi3

Leukos Pyrgos, Thessaloniki – 2mi3

Makedon Krallığı’nın çöküşünden sonra şehir Roma İmparatorluğu’nun önemli bir ticaret merkezi haline gelmiştir. Roma İmparatorluğu içerisinde Yunan Bölgesi’nin başkenti olmuştur. Ayrıca Havari Paul’un Selanik’i ziyaret etmiş olması burayı Hristiyanlık Tarihi için de önemli bir şehir haline getirmiştir. Roma İmparatorluğu’nun bölünmesinin ardından şehir Bizans’ın, İstanbul’dan sonraki ikinci önemli şehri olmuştur. Ardından Osmanlı İmparatorluğu ile gelen değişimler ve Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanmasıyla Selanik tekrar bir Yunan kenti olmuştur. Bu değişimi en güzel  gösteren mekanlardan biri, ilerleyen kısımda bahsedeceğimiz Rotonda’dır. Rotonda önce bir  pagan tapınağı olarak kurulmuş, ardından kilise ve camiiye dönüştürülmüş, günümüzde ise müze olarak faaliyet göstermektedir.
More

Advertisements

Girit Notları : Phaistos, Knossos, Kazancakis

1 Comment

‘ Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος…’

‘ Hiçbir şey ummuyorum. Hiçbir şeyden korkmuyorum. Özgürüm….’

Nikos Kazancakis

Girit… Bir ada, ama bir adadan fazlası. Yunanistan’a ait, ama Yunanistan’dan fazlası. İnsanı ise bir insandan çok çok fazlası. Yıllardır merak ediyordum, Akdeniz’in bu aykırı çocuğunu. Aykırı diyorum çünkü adeta kendini ayırmış ve Akdeniz’in ortasında ne Türkiye’ye, ne Yunanistan’a ne de Mısır’a yakın tutmuş kendini. Ben sizden farklıyım demiş çevresine, ‘ sizden etkileneceğim fakat sizi de çok etkileyeceğim’ demiş yıllarca sanki. Avrupa’nın ilk ve en önemli uygarlıklarından birine, Minos Uygarlığı’na, ev sahipliği yapmış,  Sir Arthur Evans’ı Knossos Sarayı ile şaşırtmış, 1908 yılında bulunan Phaistos Diski ile gizemini korumuş. Theseus, Minotaur, Daedalos ve Ikaros ile Yunan Mitolojisi’ne zenginlik katmış. Usta yazar Nikos Kazancakis ile milyonları etkilemiş. Roma İmparatorluğu, Doğu Roma İmparatorluğu, Abbasiler, Venedikliler ve Osmanlı’nın en önemli topraklarından biri olmuş. İkinci Dünya Savaşı’nda Naziler tarafından işgal edilmiş. Kısacası tarihin her dönemini yaşamış ve her dönem dünyaya birşeyler katmış.

crete_map

Girit – Crete

1993 yılında, babamın bir akşam eve gelirken yanında getirdiği bir kitapla başladı aslında Girit’e olan ilgim. Kitabın üzerinde tek başına dans eden bir adam, kravatını açmış, sağ eline ceketini almış fırlatacakmış gibi tutuyor. Tabii o zaman okumam olduğu halde bazı  kitapların sadece kapaklarına bakıyorum. Kafamın içinde adamın dansettiği müzik çalıyor… Daha sonra bu dans eden adamın Zorba olduğunu ve kitabın onu anlattığını öğrendim.  Kafam karışıyordu baktıkça, Zorba dans ediyor… İyi de Zorba kötülük yapan kişi demek değil miydi? 9 yaşımın verdiği bir saflık olsa gerek, kötülerin dans edemeyeceğini mi düşünüyordum, artık neyse… Aradan yıllar geçti ve bu kitabı hiçbir baskı altında kalmadan, kütüphanemizden alıp okudum. Zorba’nın aslında Yunanca ‘ Her günü Yaşa‘  anlamına geldiği öğrendim, tıpkı Alexis Zorba’nın yaptığı gibi…Bu kitabın ardından, Kazancakis artık benim için en büyük yazar ve  Girit benim için en görülmesi gereken yer olmuştu. Mitoloji’ye olan ilgimin de katlanmasıyla Girit’e gitmediğim her gün benim için bir geç kalmışlığa dönüşmüştü.

Ve nihayet 2016 Temmuz ayında Girit ziyaretimizi gerçekleştirebildik. Şanslıydık, çünkü bizi en son 5 yaşımda gördüğüm ve elimde sadece tek bir fotoğrafımızın olduğu Maria teyzem ağırlayacaktı, hiç görmediğimiz akrabalarımızla tanışacaktık…

Girit çok büyük bir ada ve tek bir ziyarette  tüm önemli yerlerin gezilmesi neredeyse imkansız. Dolayısıyla biz de adanın merkezine ve doğu tarafına yoğunlaştık. Knossos Sarayı’nı, Arkeoloji Müzesi’ni, Heraklion’u, Malia ve Agios Nikolaos’u gezilecekler listemize ekledik.

Heraklion Arkeoloji Müzesi : Minotaur, Yılanlı Tanrıça ve Phaistos Diski

Girit, Mitoloji ve Arkeoloji deyince şüphesiz akla birçok şey gelir : Minotaur, Theseus, Daedalos, Ikaros, Phaistos Diski, Yılanlı Tanrıça, Knossos, Labirent…Durum böyle olunca Heraklion Arkeoloji Müzesi’nde tam birgün geçirdik.

Minotaur heykellerinden Yılanlı Tanrıça heykellerine, Phaistos Diski’nden Knossos Sarayı duvar çizimlerine, farklı mezar yapılarından kılıçlara kadar birçok eseri inceleme fırsatımız oldu. Bunların yanısıra Girit’in birçok  antik kentinden çıkarılmış eserleri de gördük.

Minotaur :

Minos Uygarlığı döneminde Boğa, çizimlerde, seramik sanatında,  heykelcilikte o kadar  çok yer bulmaktadır ki artık Minos’un bir simgesi haline gelmiştir. Tıpkı eski Anadolu halklarında olduğu gibi, burada da verimlilik, doğurganlıkla ilişkili olduğu düşünülmektedir. ‘Minotaur’ kelimesini incelediğimizde, ‘taurus’ kelimesinin boğa anlamına geldiğini gözönünde bulundurarak, ismin ‘Minos’un Boğası’ anlamına geldiği görülecektir.

Minotaur - Crete

Head of Minotaur – Crete

Yunan Mitolojisi’ne göre, Girit Kralı Minos hüküm hakkının kendinde olduğunu kardeşlerine göstermek için Poseidon’dan bir mucize olarak  kendisine beyaz bir boğa göndermesini istemiş. Poseidon, beyaz boğayı kendisine kurban edilmesi şartıyla göndermiş fakat Minos beyaz boğayı öldürmeye kıyamamış ve yerine başka bir boğa kurban etmiştir. Bu duruma sinirlenen Poseidon, Aphrodite ile işbirliği yapıp Minos’un karısı Pasiphae’yi boğaya aşık etmiş, ve bu aşkın meyvası olarak Minotaur doğmuştur. Minotaur, Yunan Mitolojisi’nde adı geçen mucit Daedalos tarafından inşaa edilmiş bir labirente kapatılmıştır. Daedalos, ismine aşina olduğumuz Ikaros’un babasıdır, hani şu balmumu ile yapıştırılmış kanatlarıyla güneşe doğru uçmaya çalışan Ikaros’un…

Bull-Leaping from Knossos

Bull-Leaping from Knossos

Tabii Minotaur günümüze daha çok, boğa başlı insan vücutlu bir yaratık olarak ulaşmıştır.  Çocukken ben de bir masal gibi okurdum, Theseus’un Girit’e gelip, labirentte Minotaur’u öldürmesini, ardından Atina’ya dönerken beyaz yelkenler yerine siyah yelkenleri gererek babası Aegeos”un ölümüne sebep olmasını… Verilen politik mesajı görmezdim o dönem. Sonradan anlamıştım ki, aslında Theseus’un bu serüveni Minos Uygarlığı’nın yıkılıp Girit’in Atina’ya bağlanmasını anlatırmış.

Knossos’ta bulunan ‘boğa üstünden atlayan adam’ çizimleri, Minos döneminde bunun bir spor, bir gösteri olarak gerçekleştirildiğine de kanıt oluşturmaktadır.

More

Malta Notları : Hagar Qim & Mnajdra

Leave a comment

‘…Biraz geçmişe gidelim şimdi. Öyle M.Ö. 500’e ya da 1500’e değil, daha geçmişe. M.Ö. 3000 ? Biraz daha geriye, M.Ö.3600. Orada durun. ‘

Konumuza girmeden önce bir bakalım, kimler varmış, ne olmuş bu yıllarda…? Mümkün oldukça tanıdık olaylardan bahsetmeye çalışacağım.

  • M.Ö. 3200 : Sümerliler yazıyı ilk kez kullandı.
  • M.Ö. 3200 : Yunanistan’da Kiklad Uygarlığı başladı. ( Henüz Achilles, Hector ortada yok )
  • M.Ö. 3200 : İlk Mısır Hanedanlığı kuruldu.
  • M.Ö. 3100 : Stonehenge ( İngiltere )  inşaa edildi.
  • M.Ö. 2700 : Girit’te Minos Uygarlığı başladı.
  • M.Ö. 2600 : İlk Mısır piramidi inşaa edildi. ( Djoser )
  • M.Ö. 2500 : Mamutların Soyu tükendi.
BC3500_Europe

BC3500

Yukarıdaki haritada, M.Ö. 3500 yıllarında Dünya üzerindeki dağılımı görmektesiniz. Keşfedilmemiş birçok toprak, az insan, temiz hava… Neyse konuyu dağıtmadan, gene aynı dönemde Avrupa ve Anadolu ve Orta Doğu’daki  durumu da gösterelim.

Europe_BC3500

Europe_BC3500

Avrupa’ya baktığımızda bu dönemde, Balkanlar’da ve Güney Avrupa’da tarım, Orta Avrupa’da tarım ve hayvancılık, Kuzey Avrupa’da tarım, balıkçılık, hayvancılık, avcılık ve daha kuzeyde avcılık ve toplayıcılık görülmektedir.

Middle_East_BC3500

Middle_East_BC3500

Gene bu dönemde, Anadolu’da tarım ve Orta Doğu’da tarım ve hayvancılık görülmektedir. Açıkçası bu yazıyı yazarken, Anadolu hakkında fazla detaya girmek istemedim. Çünkü, M.Ö. 7000’li yıllara tarihlenmiş Çatalhöyük ve gizemi henüz çözülememiş M.Ö.9600 yıllarına tarihlenen Göbeklitepe’ye baktığımızda, tarih dersini baştan almamız gerekebilir.

M.Ö. 3500 yılının neye benzediğini zihinlerde canlandırabildiğimi varsayarak, Malta Adası’na geçiyoruz şimdi. Bir önceki yazımda da bahsetmiştim, 316 km²’lik bir ada burası ama üzerinde yaşananlar gerçekten araştırılmaya değer.

More

Malta Notları : St.Paul ve St.Agatha Katakompları

Leave a comment

Malta…Akdeniz’in ortasında, Sicilya’nın hemen altında, küçük ölçekli bir haritada göremeyeceğiniz ama tarihte büyük öneme sahip bir takım ada, bir ülke. Taş Devri insanlarına, Romalılar’a, Araplar’a, Normanlar’a, St.John Şövalyeleri’ne, Fransızlar’a, İngilizler’e ev sahipliği yapmış olan bu 316 km²’lik ada, ayrıca Osmanlı Kuşatması’nı atlatmış ve yıllar sonra da İkinci Dünya Savaşı’na büyük direniş göstermiştir.

Gene bir yaz mevsimine doğru, nereye gidelim diye düşünürken, Malta’yı görmeye karar verdik. Beş günlük seyahat süresince adanın bir çok önemli doğal ve tarihi noktasına gittik. Hepsini tek bir yazıda yazmak, küçük bir kitap oluşturacağı için bölüm bölüm anlatmaya karar verdim.

Malta Notları’nın ilk bölümü  St.Paul ve St.Agatha Katakompları…

More

Chios : Bir Yunan Adası’ndan Fazlası..

Leave a comment

‘…Bu çatışmalar süresince Miletoslular, Ionialılar’dan Khios dışında bir yardım görmemişlerdir. Khios, Miletoslular’ı tutmakla buna benzer bir hizmetin karşılığını ödemiş oluyordu.’ 

Tarih, Herodotos ( İ.Ö.484-İ.Ö.430-420 )

‘…Athena’nın oturur durumda pek çok tahtadan yapılmış heykeli vardır.Örneğin Phokaia, Massalia, Roma, Khios ve diğer bir çok yerde olduğu gibi.’

Geographika, Strabon ( İ.Ö.64 – İ.S.24 )

Chios, Khios, Xios, ya da bizim bildiğimiz adıyla Sakız Adası… Herodotos, günümüzden yaklaşık 2500 yıl evvel bahsetmiş, Coğrafyacı Strabon ise 2000 yıl evvel. Her ne kadar küçük bir ada gibi gözükse de adı dikkat çekici kaynaklarda geçecek kadar önemli.

Chios Map

Chios Map

Geçtiğimiz günlerde öğrendim ki babamın dedesinin dedesi Chios’tan göç etmiş İstanbul’a. Vaftiz annem zaten oradan. Anlayacağınız bağlarım var Chios ile tıpkı Imbros’la olduğu gibi. Durum böyle olunca Çeşme’ye tatile gitmişken gidip görmek istedim. Günübirlik bir ziyaretin yetmeyeceğini biliyordum, fakat gene de önemli yerlerini gezebildim.

More

Topal Tanrı’ya Tapınak : Hephaisteion

Leave a comment

…Topal olduğu kesindi. Ama çirkin olduğu için mi, yoksa babasına karşı annesine savunduğu için mi … Bilemiyoruz.

Tanrı kavramı çağlar geçtikçe mükemmelliğe doğru erişirken, Olympos’un 12 Tanrısı arasında öyle biri vardı ki, hem çirkin hem topal : Hephaistos ( Hφαιστος ). Fakat bu iki özelliğine rağmen, 12ler arasında en sevilenlerden biri diyebiliriz kendisine. Ateşin, demirciliğin, taş işçiliğinin, heykelciliğin tanrısı… Her önemli mitolojik olayda karşınıza illa ki bir kere çıkar Hephaistos. Achilles’in zırhını o yapmıştır, Hermes’in başlığını, Medusa’nın kesik başını ünlü zırh Aegis’e o işlemiştir, Olympos’taki tüm tahtları o yapmıştır.

Hephaistos

                       Hephaistos

More

Malatya’da bir 2mi3 ve Arslantepe Höyüğü

Leave a comment

6 ay ortalarda yoktum . Önce bir 15 gün Amasya’da , ardından geri kalan sürede Malatya’da kaldım . Keyfi değil tabii , askerlik vazifesinden dolayı… Askere gitmeden yazmıştım buraya gene , gideceğim yerde tarihi yerleri gezeceğim , döndüğüm zaman paylaşacağım diye . Anlatmaya başlayayım ufak ufak .

İlk 15 gün Amasya’da olmama rağmen , Amasya’yı sadece ilkgün teslim olana kadar gezebildim . Amasya Kral Mezarları’nı gördün mü diye soracak olursanız , zaten şehrin ortasındaki tepenin üstüne kazılı oldukları için görmemenin imkansız olduğunu söyleyebilirim . Acemilik diye tabir edilen dönemde hiç dışarı çıkılmadığı için Amasya hakkında detaya giremeyeceğim .

27 Ağustos 2011 günü akşam saatlerinde Malatya’ya ulaştım . Birgün yol iznimin vermiş olduğu imkanla ,bir akşam burada kaldım . Tabii bu süre zarfında Malatya’da nereler gezilebilir diye ufak ufak araştırmalar yapıyordum . Hayallerimden biri olan Nemrut Dağı’na bu kadar yakın olup bir o kadar da uzak olmak açıkçası koymuştu . Enteresandır ki Adıyaman diye bildiğimiz Nemrut Dağı’nı Malatya’da da çok sahipleniyorlar. İki il arasında kalıyormuş meğer , pek paylaşılamıyor anladığım kadarıyla . Nemrut Dağı’nı gözden çıkardıktan sonra başka yerlere odaklandım. Arslantepe Höyüğü , BattalGazi görmem gereken yerler arasındaydı , üstelik bu kadar içlerindeyken . Ama tabii askerlik bu ; bir çarşı izniniz var sabahtan akşama kadar . Yok güzel kahvaltı edelim , yok internet cafeye gidelim , hadi öğle yemeği derken bitiveriyordu . Neyseki Arkeoloji Müzesi gayet şehir içindeydi .

Arkeoloji Müzesi’ne ilk kez beni teee Malatyalar’a kadar ziyarete gelen Yesimminn ile birlikte gittik . Küçük bir müze olmasına rağmen içerisinde heyecan verici eserler bulunmaktaydı .Arslantepe’den çıkarılan mühürler , çivi yazıları , mozaikler , mezar . Bu kadar adı geçmişken Arslantepe Höyüğü’nü anlatmaya başlayayım . Bu höyük M.Ö.5000 yıllarından M.Ö.712 yılına kadar aktif bir şehir olarak varlığı sürdüren , İtalyan Arkeolog Prof.Dr.Marcella Frangipane’nin deyimiyle Anadolu’daki ilk medeniyettir . Gene Frangipane’nin iddia ettiği üzere bilinen ilk medeniyet Mezopotamya’da değil Anadolu’dadır .

Malatya Muze Muhurler

Malatya Arkeoloji Müzesi – Arslantepe Mühürleri  

More

Older Entries

%d bloggers like this: